Reflü, asit özellikteki mide sıvısının yemek borusuna (özofagus) geri kaçmasıdır. Bu, tüm insanlarda zaman zaman görülebilen bir durumdur. Çoğu kişi göğüs kemiğinin (sternum) arkasında ekşime, yanma ya da ağza kadar acı su gelmesini hissetmiştir. Bu şikâyetler hafifse ya da arada bir oluyorsa, yaşam tarzında ve alışkanlıklarda yapılacak bazı değişikliklerle önlenebilir.
Ancak aşağıda sayacağımız reflü belirtileri haftada iki kez ya da daha sık yaşanıyorsa, bu duruma gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) denir. Reflü hastalığının ne olduğunu ve nasıl tedavi edildiğini Reflü Hastalığı Nedir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Reflü belirtileri nelerdir?
Reflü hastalığında en sık görülen belirtiler şunlardır:
- Göğüs kemiği arkasında yanma (mide ekşimesi)
- Bulantı ve kusma
- Ağza ekşi ya da acı su gelmesi (regürjitasyon)
- Kuru öksürük
- Ses kısıklığı
- Astım ataklarının sıklaşması
- Yutma güçlüğü ve boğazda yumru hissi
- Şişkinlik, gaz ve geğirme
Bu belirtileri aşağıda tek tek açıklıyoruz.
1. Göğüs kemiği arkasında yanma (mide ekşimesi)
Reflü hastalığında en sık ortaya çıkan belirti, göğüs kemiği arkasında, bazen boğaza kadar ulaşan yanma hissidir (retrosternal yanma). Bunun nedeni midedeki asitli içeriğin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Genellikle yemekten sonra, özellikle ağır yemeklerden sonra olur. Alkol, kahve, demli çay, domates sosu, çikolata ve baharatlı, acı yiyecekler bu şikâyeti tetikleyebilir. Reflü bazen kalp krizi ile karışabilen çok şiddetli göğüs ağrılarına da neden olabilir.
2. Bulantı ve kusma
Mide asidi ağız boşluğuna kadar yükselerek ağızda acı bir tat oluşmasına neden olabilir. Mide bulantısı tek başına ortaya çıkabileceği gibi, bu tatla birlikte görülen sık geğirme ya da öksürük krizleri de bulantıya ve bazen kusmaya yol açabilir.
3. Ağza ekşi su gelmesi (regürjitasyon)
Regürjitasyon, mide içeriğinin bulantı ya da öğürme olmadan yemek borusuna ve oradan ağza gelmesidir. Yemeklerden sonra oluyorsa geri gelen, sindirilmemiş gıdalardır. Aç karnına olduğunda ise asitli mide sıvısı ya da sarı-yeşilimsi bir sıvı (safra) gelebilir. Gece olduğunda içerik nefes borusuna da kaçarsa, öksürük kriziyle birlikte uykudan uyanmaya neden olabilir.
4. Öksürük
Sürekli ya da kronik öksürük, reflü hastalığının bir belirtisi olabilir. Reflü atakları sık yaşanıyorsa yemek borusunun yanı sıra gırtlağı ve ses tellerini de tahriş ederek kronik öksürüğe, hırıltılı solunuma ve diğer solunum sorunlarına yol açabilir. Bu öksürük genellikle balgamsız, gıcık tarzında kuru bir öksürüktür.
5. Ses kısıklığı
Tekrarlayan asit reflüsü gırtlağı ve ses tellerini etkileyerek larenjite neden olabilir. Bu durumda konuşurken rahatsızlık, boğazda gıcıklanma, ağrı ve seste değişiklikler görülebilir. Şikâyetler özellikle sabahları daha yoğundur ve gün içinde kısmen düzelebilir.
6. Astım ataklarının sıklaşması
Tekrarlayan astım krizleri, asit reflüsü olan kişilerde sık görülebilir. Aradaki ilişki kesin olarak ortaya konmasa da asit reflüsü, soluk borusunu çevreleyen kasların kasılmasına (bronkospazm) neden olabilir. Astımı olan bir hastada bu durum hastalığın kötüleşmesine ve atakların sıklaşmasına yol açabilir. Ataklar özellikle yemeklerden sonra, egzersiz sonrasında ya da yatınca ortaya çıkıyorsa reflüyle ilişkili olabilir.
7. Yutma güçlüğü ve boğazda yumru hissi
Mideden yemek borusuna geri kaçan asit, yemek borusunda olduğu gibi boğazda da değişikliklere ve hasara neden olabilir. Hastalarda boğazda yumru hissi ortaya çıkabilir. Yemek borusunun başlangıcında, nefes alırken havanın yemek borusuna kaçmasını engelleyen bir kapakçık (üst özofagus sfinkteri) bulunur. Asit reflüsü bu kapakçığın çalışmasını ve yutma, nefes alma ve konuşmada önemli rol oynayan gırtlağın işlevlerini etkileyerek bozulmalara neden olabilir. Yutma güçlüğü hakkında daha fazla bilgi için Yutma Güçlüğü (Disfaji) yazımıza bakabilirsiniz.
8. Şişkinlik, gaz ve geğirme
Reflü hastalığı tek başına aşırı gaza neden olmaz, ancak bazı durumlar bu hastalarda gaz ve geğirmeyi artırabilir. Bunlardan en önemlisi, asidin oluşturduğu yanma hissini azaltmak için sık sık yutkunmaktır. Alkali özellikteki tükürük asidi nötralize ederek şikâyetleri azaltır, ancak sık yutkunma sırasında hava da yutulur ve midede biriken bu hava geğirerek atılır. Bunun dışında sakız çiğnemek, hızlı yemek yemek, gazlı içecekler ve sıkı giysiler de gaz ve geğirmeye neden olabilir.
Reflü belirtilerini artıran faktörler
- Sigara içmek
- Büyük porsiyonlar yemek veya gece geç saatlerde yemek
- Yağlı veya kızarmış yiyecekler
- Yemekten hemen sonra uzanmak veya uyumak
- Alkol veya kahve gibi bazı içecekler
- Şikâyetleri artırabilen bazı ilaçlar
Reflü belirtilerini azaltmak için beslenme ve yaşam tarzında yapılabilecek değişiklikleri Reflüde Beslenme ve Yaşam Tarzı Önerileri yazımızda bulabilirsiniz.
Reflü belirtileri olduğunda ne zaman doktora başvurmalı?
Reflü belirtileri haftada iki kez veya daha sık oluyorsa ya da yaşam tarzı değişikliklerine ve ilaçlara rağmen devam ediyorsa bir hekime başvurmanız önerilir. Gerekli durumlarda endoskopi ve pH monitorizasyonu gibi tetkiklerle tanı netleştirilir.
Aşağıdaki durumlarda ise vakit kaybetmeden doktora başvurun:
- Giderek artan yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
- İstemsiz kilo kaybı
- Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma
- Siyah, katran renginde dışkılama
- Sık tekrarlayan kusma
Şiddetli göğüs ağrısı kalp krizi ile karışabileceği için bu durumda beklemeden acil servise başvurun.
Kaynak: ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIDDK) – Reflü belirtileri ve nedenleri
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişiye özel hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
