Dalak

Dalak Nedir?

Dalak karın boşluğunun sol üst kadranında kaburgaların arkasında, mide, kalın barsak ve böbrekle komşuluğu olan bir organdır. Vücut savunma sisteminde  (immün sistem) önemli görevleri vardır. Beyaz kan hücreleri ile bakterilerin yok edilmesini sağlar ve vücudu enfeksiyonlara karşı korur. Yaşlanmış beyaz kan hücrelerinin organizmadan uzaklaştırılması ve filtrasyonda görevi vardır.

Splenektomi

Dalağın çıkarılması tıpta splenektomi olarak isimlendirilir. Dalak travmaya bağlı yaralanmaları, bazı hastalıkların tedavisi ve bazı dalak hastalıklarının tedavisi amacıyla çıkarılabilir. Travmalarda dalağı saran zarda yırtılma ya da rüptür olarak isimlendirdiğimiz dalak dokusunda yaralanmalar olabilir. Bu yaralanmalar hayatı tehdit eden iç kanamalara neden olabilir. Trafik kazalarında karın içerisinde en çok yaralanan organlardandır. Ayrıca yüksekten düşme ve  futbol, boks gibi karına darbe alınabilen yakın temas sporlarında da dalak yaralanmaları olabilmektedir. Dalak yaralanmalarında mümkünse dalak koruyucu tedaviler tercih edilir. Ancak bu mümkün değilse ya da  hastanın yaşamını tehdit eden şiddetli kanamalar varsa dalak çıkarılabilir.
Splenektomi dalağı tutan kanserlerde ya da kan hücrelerini etkileyen  bazı dalak hastalıklarının tedavisi için de yapılmaktadır. Dalağın büyümesine neden olan bazı durumlar organı daha kolay yaralanabilir bir hale getirir. Bazı durum  ve şiddetli lupus ya da sickle cell gibi hastalıklarda dalak küçülerek görevlerini yerine getiremez ve bu durum otosplenektomi olarak isimlendirilir.
Tedavisi için en sık dalağın çıkarılmasını gerektiren hastalık bir kan hastalığıdır ve idiopatik trombositopenik purpuradır  (ITP).   Otoimmün bir hastalıktır ve pıhtılaşmayı sağlayan kan hücrelerinden trombositlere karşı dalak tarafından antikorlar üretilmekte, bu antikorlarla işaretlenmiş trombositler yine dalak tarafından yakalanarak yok edilir. ITP li hastalarda kanın pıhtılaşmasında bozukluk oluşur ve kanamalara neden olur. Dalağın çıkarılması bu hastalığın düzelmesini sağlar.

 

Bunların dışında bazı hastalıkların tedavisi için de splenektomi gerekli olabilir. Bunlar;

Kan Hastalıkları

  • Herediter eliptositoz
  • Herediter nonsferositik hemolitik anemi
  • Herediter sferositoz
  • Thalassemi

Kan damarı problemleri

  • Dalak arterinin anevrizması
  • Dalak damarları içinde pıhtılaşma

Kanser

  • Lösemi . Vucudu enfeksiyonlara karşı koruyan kan hücreleri kanseri
  • Bazı lenfoma türler.Vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan hücrelerin kanseri

Diğerleri

  • Dalak kist ve abseleri

Ameliyat Öncesi

  • Travma sonrası dalak rüptürüne bağlı şiddetli iç kanama  kuşkusu varsa, tansiyon düşüklüğü, nabız hızlanması gibi bulgular ortaya çıkmış ve giderek kötüleşiyorsa splenektomi gerekecek anlamına gelebilir
  • Acil girişim gerektirmeyen diğer nedenler sözkonusu ise ameliyat öncesi birtakım testler yapılır
  • Yine acil olmayan hastalarda ameliyat öncesi enfeksiyonlardan korunmak için aşı yapılması gerekmektedir.

Ameliyat

  • Splenektomi genel aneztezi ile yapılan bir ameliyattır
  • Splenektomi dalağın atar ve toplar damarı bağlanarak tamamının çıkarılmasıdır
  • Splenektomi  hem açık hem de laparoskopik olarak gerçekleştirilir.
  • Laparoskopik ameliyatta iki ya da üç adet 0.5-1 cm çapında trokar denilen borular aracılığıyla kamera kullanılarak  gerçekleştirilir.
  • Açık ameliyat karın sol tarafından yapılan bir kesi ile karına girilip damarları bağlanarak organ çıkarılır.

Laparoskopik ameliyat açık ameliyattan daha az travmaya neden olan  bir ameliyattır. Daha az ağrı vardır, İyileşme daha hızlı ve hastanede kalma süresi daha kısadır. Ancak Dalağın tüm hastalıklarında laparoskopik cerrahi uygun olmayabilir. Hastanın sağlık durumu uygun değilse ya da dalak çok fazla büyümüş ise , daha önce ameliyat geçirilmiş ve dalak çevresinde yapışıklıklar varsa laparoskopik splenektomi mümkün olmayabilir.

Ameliyat sonrası

Hastanede kalış süresi ameliyatın nasıl yapıldığına bağlıdır. Laparoskopik ameliyat sonrası birkaç gün içerisinde hasta eve gönderilirken açık ameliyatlardan sonra bir hafta kadar hastanede kalmak gerekebilir.
Ortalama düzelme süresi de açık ameliyatlarda daha uzundur ve yaklaşık 6 hafta kadar sürebilir.
Komplikasyonlar
Dalak olmadanda sağlıklı yaşam mümkündür. Ancak dalağın olmaması vücudu bazı enfeksiyonlara karşı daha duyarlı hale getirebilir. Bu hastalarda pnömoni, menenjit ve bazı ciddi enfeksiyonlar görülebilir. Bu yüzden dalağı çıkarılmış hastalara bu bakterilere karşı aşılama yapılmalıdır.